เปลือกทับทิม ผง - 1กก. - 700.00 - ชื่อวิทยาศาสตร์ Punica granatum Linn. ชื่อวงศ์ Punicaceae ชื่ออังกฤษ Pomegranate ชื่อท้องถิ่น เซี๊ยะลิ้ว, พิลา, พิลาขาว, มะก่องแก้ว, มะเก๊าะ, หมากจัง 1. สารสำคัญในการออกฤทธิ์แก้อาการท้องเสีย เปลือกผลทับทิมมี tannin (1) มีฤทธิ์ฝาดสมานในการแก้อาการท้องเสีย (2) 2. ฤทธิ์ต้านเชื้อแบคทีเรีย สารสกัด 80% เอทานอลจากส่วนเหนือดิน ความเข้มข้น 100 มคก./มล. มีฤทธิ์ต้านเชื้อ Bacillus anthracis, Proteus vulgaris, Salmonella paratyphi A แต่ไม่ต้านเชื้อ E. coli, Shigella sonnei, Staphylococcus aureus และ Vibrio cholerae (3) สารสกัดอะซีโตนจากลำต้น ไม่ระบุความเข้มข้น มีฤทธิ์ต้านเชื้อ S. aureus, S. albus, E. coli, Salmonella B, S. typhosa, S. newport, Shigella flexneri และ Sh. flexneri 3A สารสกัดน้ำจากลำต้นก็มีฤทธิ์ต้านเชื้อที่กล่าวมาเช่นเดียวกับสารสกัดอะซีโตน ยกเว้นไม่มีฤทธิ์ต้านเชื้อ S. aureus และ Sh. flexneri 3A (4) สารสกัด 95% เอทานอลจากเปลือกต้น ความเข้มข้น 25 มก./หลุม สามารถต้านเชื้อ B. cereus, E. coli, P. vulgaris, Sh. dysenteriae, S. aureus, S. epidermidis และ Yersinia enterolitica (5) สารสกัดเอทานอลจากใบและลำต้น ความเข้มข้น 2.5 มก./แผ่น มีฤทธิ์ต้านเชื้อ S. aureus, S. epidermidis, P. mirabilis และ E. coli (6) สารสกัดด้วยน้ำเกลือ ความเข้มข้น 1-40 (7) และสารสกัด 70% เอทานอล ความเข้มข้น 250 มก./มล. จากใบ (8) มีฤทธิ์ต้านเชื้อ S. aureus สารสกัด อะซีโตนและสารสกัด 95% เอทานอลจากใบ ไม่ระบุความเข้มข้น มีฤทธิ์ต้านเชื้อ S. aureus, S. albus, Salmonella B, S. typhosa, S. newport, E. coli, Sh. flexneri และ Sh. flexneri 3A สารสกัดน้ำจากใบก็มีฤทธิ์ต้านเชื้อที่กล่าวมาเช่นเดียวกัน ยกเว้นไม่มีฤทธิ์ต้านเชื้อ S. aureus และ Sh. flexneri 3A (4) สารสกัดด้วยน้ำร้อนจากผล ความเข้มข้น 62.5 มก./มล. (9, 10), 200 มก./มล. (11) และ สารสกัดน้ำจากผล ความเข้มข้น 0.2 มล./แผ่น (12) สามารถต้านเชื้อ S. aureus (9, 11), E. coli (9), S. typhi (10), S. albus (12), Pseudomonas aeruginosa, P. mirabilis (11) และ P. vugaris (12) ได้ สารสกัดเอทานอลจากผล ความเข้มข้น 0.2 มล./แผ่น มีฤทธิ์ต้านเชื้อ S. aureus, S. albus, P. vulgaris, E. coli และ S. gallinarum (12) สารสกัด 90% เอทานอลจากผล มีฤทธิ์ต้านเชื้อ S. aureus โดยมีค่าความเข้มข้นต่ำสุดที่ยับยั้งเชื้อได้ (MIC) เท่ากับ 62.5 มคก./มล. แต่ไม่มีผลต่อเชื้อ B. subtilis และ E. coli (13) สารสกัดเมทานอลจากผล ความเข้มข้น 1000 มก./มล. มีฤทธิ์ต้านเชื้อ E. coli, B. subtilis, B. cereus, B. coagulans และ S. aureus (14) สารสกัดเดียวกันนี้ที่ความเข้มข้น 0.01% (v/v) จะมีผลทำให้เชื้อ S. aureus เจริญเติบโตช้าลง ขณะที่ความเข้มข้น 1% จะสามารถยับยั้งการเจริญเติบโตได้ดี และที่ความเข้มข้น 0.05% พบว่ามีผลยับยั้งการสร้างสาร enterotoxin A ของแบคทีเรียได้ (15) ยาต้มจากเปลือกผล มีฤทธิ์ต้านเชื้อ Vibrio chlorerae (16) สารสกัดน้ำจากเปลือกผล ความเข้มข้น 60 มคก./จานเพาะเชื้อ (17), 10 มก./มล. (18), 8 มก./มล. (19) และ 58 มก./มล. (20) มีฤทธิ์ต้านเชื้อ S. aureus (17, 18, 20), E. coli (19, 20), P. mirabilis (17), Sh. sonnei, Sh. Flexeri, Salmonella sp. (19), B. cereus และ P. aeruginosa (20) ได้ สารสกัดน้ำจากเปลือกผล ความเข้มข้น 2.5 มก./แผ่น (21, 22) สามารถต้านเชื้อ E. coli, P. aeruginosa, S. iondons, Sh. boydii (21), S. aureus ที่ดื้อต่อยา methicillin (MRSA) และ S. aureus (22) ได้ โดยมีค่า MIC และค่าความเข้มข้นต่ำสุดที่ฆ่าเชื้อได้ (MBC) ต่อเชื้อ MRSA เท่ากับ 0.4-1.6 และ 6.3-12.5 มก./มล. ตามลำดับ และต่อเชื้อ S. aureus เท่ากับ 0.4 และ 6.3 มก./มล. ตามลำดับ (22) สำหรับค่า MIC ต่อเชื้อ E. coli มีค่า 0.09-1.56 มก./มล. (23) นอกจากนี้สารสกัดน้ำที่ความเข้มข้น 25 มก./มล. ยังมีผลเพิ่มการรวมกลุ่มกันของแบคทีเรีย (23) สารสกัดน้ำจากเปลือกผล ไม่ระบุความเข้มข้น มีฤทธิ์ต้านเชื้อแบคทีเรียในตระกูล Aeromonas, Escherichia, Salmonella และ Vibrio (24) ได้ สารสกัดละลายน้ำจากเปลือกทับทิม ความเข้มข้น 10 มก./มล. มีฤทธิ์ต้านเชื้อ S. aureus, E. coli และ B. cereus โดยมีความแรงในการต้านเชื้อแบคทีเรียเทียบเท่า 60% ของกรดแทนนิก (25) เมื่อนำสารสกัดนี้มาใช้เป็นองค์ประกอบในสบู่เหลวฆ่าเชื้อ พบว่าสามารถต้านเชื้อแบคทีเรียทั้ง 4 ชนิดนี้ได้เช่นกัน และเมื่อนำมาทดสอบกับเชื้อที่แยกได้จากคนไข้ ได้แก่ S. aureus, E. coli, B. cereus, S. typhi และ Sh. flexneri พบว่าสามารถต้านเชื้อเหล่านี้ได้ และในการประยุกต์ใช้กับผิวหนัง พบว่าจุลินทรีย์บนมือของอาสาสมัคร 35 คน ลดลงภายหลังจากฟอกด้วยสบู่เหลวชนิดนี้ (26) ขณะที่สารสกัดด้วยน้ำร้อน ไม่ระบุส่วนที่ใช้และความเข้มข้น มีฤทธิ์ต้านเชื้อ B. cereus และ S. aureus (27) สารสกัดเมทานอลจากเปลือกผล ความเข้มข้น 60 มคก./จานเพาะเชื้อ (17), 8 มก./มล. (19) และ 10 มก./มล. (28) มีฤทธิ์ต้านเชื้อ S. aureus (28), E. coli (19, 28), P. mirabilis (17), Sh. sonnei, Sh. flexeri และ Salmonella sp.(19) สารสกัด 70% เอทานอลจากเปลือกผล ความเข้มข้น 250 มก./มล. (8) และ150 มก./มล. ซึ่งประกอบด้วยสารกลุ่มอัลคาลอยด์ ฟลาโวนอยด์ กลัยโคไซด์ ฟีนอล และแทนนิน (29) มีฤทธิ์ต้านเชื้อ S. aureus (8, 29), V. chlorerae, V. parahaemolyticus, Sh. flexneri (8), B. subtilis, E. coli, Sh. dysenteriae และ S. paratyphi (29) สารสกัด 95% เอทานอลจากเปลือกผลความเข้มข้น 60 มคก./จานเพาะเชื้อ (17), 10 มก./มล. (18), 100 มก./แผ่น (30) และ 105 มคก./มล. (31) มีฤทธิ์ต้านเชื้อ S. aureus (18, 30), P. mirabilis (17), B. subtilis , S. typhosa (31), Sh. dysenteriae (30, 31), Sh. flexeneri และ Sh. sonnei (31) สารสกัด 95% เอทานอลจากเปลือกผล ความเข้มข้น 2.5 มก./แผ่น (21, 22) มีฤทธิ์ต้านเชื้อ E. coli, P. aeruginosa, S. iondons, Sh. boydii (21), S. aureus ที่ดื้อต่อยา methicillin (MRSA) และ S. aureus (22) ได้ สำหรับในการทดสอบหาค่า MIC และ MBC ของสารสกัดนี้ต่อเชื้อต่างๆ พบว่า MIC ต่อเชื้อ S. aureus เท่ากับ 0.2 มก./มล. (22) และ 0.19 (32) ต่อเชื้อ MRSA เท่ากับ 0.2-0.4 มก./มล. (22) ต่อเชื้อ E. coli เท่ากับ 0.36-3.13 มก./มล. (21), 0.19-0.78 (23) และ 6.25 (32) ต่อเชื้อ P. aeruginosa, Sh. boydii และ S. iondons มีค่า 0.09, 0.09 และ 6.25 มก./มล. ตามลำดับ (21) ส่วนค่า MBC ต่อเชื้อ S. aureus และ MRSA เท่ากับ 3.2 และ 1.6-3.2 มก./มล. ตามลำดับ (22) ต่อเชื้อ E. coli เท่ากับ 6.25-25 มก./มล. (21) และ 1.25-5% (w/v) (33) ต่อเชื้อ Salmonella spp. เท่ากับ 1.25-2.5% (w/v) (34) ต่อเชื้อ P. aeruginosa, Sh. boydii และ S. iondons มีค่า 3.13, 3.13 และ 25 มก./มล. ตามลำดับ (21) นอกจากนี้ส่วนสกัดเอทิลอะซีเตทและบิวทานอลที่แยกได้จากสารสกัด 95% เอทานอล สามารถต้านเชื้อ E. coli, P. aeruginosa, S. iondons และ Sh. boydii ได้ โดยมีค่า MIC และ MBC อยู่ในช่วง 0.02-0.78 และ 0.19-6.25 มก./มล. ตามลำดับ (21) สารสกัดอัลกอฮอล์จากเปลือกผล ไม่ระบุความเข้มข้น มีฤทธิ์ต้านเชื้อแบคทีเรียในตระกูล Aeromonas, Escherichia, Salmonella และ Vibrio (24) ได้ สารสกัดเฮกเซนจากเปลือกผล สามารถยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อ Sh. sonnei, Sh. flexneri และ S. typhi ได้ ส่วนสารสกัดคลอโรฟอร์มและสารสกัดเมทานอลยับยั้งได้เล็กน้อย จากการศึกษาองค์ประกอบทางเคมีเบื้องต้นของสารสกัดเฮกเซน พบว่าเป็นพวกกรดแทนนิก (35) สารสกัดเอทานอลจากทับทิม (PG-1) ไม่ระบุส่วนสกัด มีฤทธิ์ต้านเชื้อ S. aureus และ E. coli โดยมีค่า MIC เท่ากับ 0.39 และ 12.5 มก./มล. และมีค่า MBC เท่ากับ 1.56 และ 12.5 มก./มล. ตามลำดับ (36) สาร punicalagin ซึ่งเป็น ellagitannin ที่สกัดได้จากผลทับทิม มีฤทธิ์ต้านเชื้อ S. aureus ได้ (37) นอกจากนี้ยังพบว่าสารผสมระหว่าง ellagitannins ของทับทิมกับสาร naphthoquinones มีฤทธิ์ในการต้านเชื้อ S. aureus ที่ดื้อยา methicillin (MRSA) รวมทั้งสายพันธุ์ MSSA และ ATCC (38) 3. ฤทธิ์รักษาอาการอุจจาระร่วง ยาต้ม ขนาด 200 และ 500 มก./กก. สารสกัด 95% เอทานอล ขนาด 50 และ 500 มก./กก. จากเปลือกผล มีฤทธิ์รักษาอาการอุจจาระร่วงในหนูขาวที่ถูกเหนี่ยวนำให้อุจจาระร่วงด้วยน้ำมันละหุ่ง โดยลดการถ่ายอุจจาระ (fecal output) และยับยั้งการหลั่งของลำไส้เล็ก (39) สารสกัด 50% เอทานอลจากเปลือกผล ขนาด 0.5 ก./กก. และ 1 ก./กก. มีผลลดจำนวนครั้งของการถ่าย รวมทั้งลดจำนวนครั้งของอุจจาระที่มีเนื้อเหลว และทำให้ระยะเวลาเริ่มถ่ายครั้งแรก (onset) นานขึ้น อย่างมีนัยสำคัญโดยเปรียบเทียบกับกลุ่มควบคุม เมื่อทดลองในหนูถีบจักรที่ถูกเหนี่ยวนำให้อุจจาระร่วงด้วยน้ำมันละหุ่ง สำหรับการชักนำให้อุจจาระร่วงด้วยเซนโนไซด์ บี สารสกัดเปลือกผลมีแนวโน้มที่จะลดการถ่ายเหลวหรือถ่ายเป็นน้ำได้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในกลุ่มที่ได้รับสารสกัดขนาด 1 ก./กก. สำหรับการชักนำให้อุจจาระร่วงด้วย MgSO4 สารสกัดทั้ง 2 ขนาด มีผลป้องกันการถ่ายเหลวอย่างมีนัยสำคัญ ส่วนการชักนำให้ท้องเสียด้วย misoprostol สารสกัดมีแนวโน้มที่จะลดการถ่ายเหลวและถ่ายเป็นน้ำได้ โดยเฉพาะในกลุ่มที่ได้รับสารสกัดขนาด 0.5 ก./กก. กลไกในการยับยั้งอาการท้องเสีย อาจเกิดจากสารสกัดมีผลไปเพิ่มการดูดซึมของน้ำในลำไส้หรือลดการขับน้ำออกสู่ลำไส้ และลดการบีบตัวของลำไส้ในสัตว์ทดลอง (40) ตำรับยาที่มีสารสกัดเปลือกผลทับทิมเป็นส่วนประกอบ ขนาด 125-500 มก./กก. มีฤทธิ์รักษาอาการอุจจาระร่วงในหนูขาวที่ถูกเหนี่ยวนำให้อุจจาระร่วงด้วยน้ำมันละหุ่ง โดยเพิ่มระยะเวลาในการเริ่มถ่ายครั้งแรกและลดการถ่ายเหลว นอกจากนี้ยังมีผลยับยั้งการเคลื่อนตัวของลำไส้ด้วย (41) แต่พบว่าสารสกัดน้ำและอัลกอฮอล์จากเปลือกผล ไม่ระบุความเข้มข้น ไม่มีฤทธิ์ยับยั้งการเคลื่อนที่ของลำไส้เล็กหนูตะเภา (24) เมื่อให้หนูขาวกินสารสกัดเมทานอลจากเมล็ด ขนาด 100, 200, 400 และ 600 มก./กก. พบว่ารักษาอาการอุจจาระร่วงได้ โดยจะลดความถี่ของการถ่าย ยับยั้งการเคลื่อนที่ของลำไส้ และยับยั้ง PGE2 ทำให้ไม่ถ่ายเหลว (42) มีรายงานว่าตำรับยาที่มีเปลือกผลทับทิมเป็นส่วนประกอบ สามารถรักษาอาการท้องเสียในเด็กและทารก จำนวน 305 คน โดยรักษาให้หายภายใน 1-3 วัน จำนวน 281 คน (92%) และมีอาการดีขึ้น 9 คน (3%) (43) 4. ฤทธิ์ต้านการหดเกร็งของกล้ามเนื้อ สารสกัด 50% เอทานอลจากเปลือกผล มีผลยับยั้งการเกร็งของลำไส้เล็กส่วนปลายของหนูตะเภาที่ถูกเหนี่ยวนำให้หดเกร็งด้วย acetylcholine, BaCl2 และกระแสไฟฟ้า ความถี่ 0.2 และ 10 เฮิร์ท โดยความเข้มข้นที่สามารถยับยั้งการเกร็งได้ร้อยละ 50 เท่ากับ 1.17±0.68, 3.2±2.5 และ 1.68±0.24 มก./มล. ตามลำดับ (40) ขณะที่สารสกัด 50% เอทานอลจากส่วนเหนือดิน ไม่มีฤทธิ์ยับยั้งการเกร็งของกล้ามเนื้อลำไส้เล็กหนูตะเภา (44) 5. หลักฐานความเป็นพิษและการทดสอบความเป็นพิษ 5.1 การทดสอบความเป็นพิษ สารสกัด 50% เอทานอลจากส่วนเหนือดิน (4) สารสกัดน้ำ และสารสกัดอัลกอฮอล์จากราก (45) เมื่อฉีดเข้าทางช่องท้องหนูถีบจักร พบว่ามีค่า LD50 เท่ากับ 0.25 ก./กก., 1,858 มก./กก. และ 2,031 มก./กก. ตามลำดับ เมื่อป้อนกระต่ายด้วยกรดแทนนิก ขนาด 1 ก./กก. เป็นเวลา 40 วัน พบว่าทำให้เกิดอาการเป็นพิษ ขณะที่ให้สาร pelletierine ในปริมาณที่เท่ากันก็ทำให้เป็นพิษเช่นกัน แต่น้อยกว่า tannic acid (46) สารสกัดน้ำจากผิวทับทิม ขนาด 0.4 มล./วัน ทำให้นกกระจอกตัวผู้ตายได้ (47) ส่วนสารสกัด 50% เอทานอลจากดอก ขนาด 1 ก./กก. เมื่อให้โดยการฉีดเข้าช่องท้องหนูถีบจักร พบว่าไม่เป็นพิษต่อหนู (48) สารสกัด hydroalcoholic จากผล ขนาดน้อยกว่า 0.1 มก./มล. ไม่เป็นพิษต่อตัวอ่อนของไก่ เมื่อฉีดสารสกัดเดียวกันนี้เข้าทางช่องท้องหนูถีบจักร พบว่าขนาดที่ทำให้สัตว์ตายครึ่งหนึ่ง (LD50) เท่ากับ 731 มก./มล. และเมื่อให้โดยเข้าทางโพรงจมูกของหนูขาว ในขนาด 0.4 และ 1.2 มก./กก. ไม่พบพิษ (49) มีการศึกษาความเป็นพิษของสาร punicalagin ในหนูขาว โดยให้หนูกินอาหารที่มี punicalagin ผสมอยู่ 6% เป็นเวลา 37 วัน พบว่าการกินอาหาร อัตราการเจริญเติบโต และค่า food utility index ลดลงใน 15 วันแรก โดยไม่มีผลเสียอย่างอื่นซึ่งสาเหตุอาจมาจากอาหารที่กินมีคุณค่าทางโภชนาการน้อย และหนูมีความอยากอาหารลดลง นอกจากนี้ยังไม่มีการเปลี่ยนแปลงของค่าต่างๆ ในเลือด รวมทั้งเอนไซม์ gluthatione peroxidase และ superoxide dismutase การขับยูเรียและ triglyceride ออกมีปริมาณน้อยตลอดการทดลอง เมื่อตรวจลักษณะของเนื้อเยื่อตับและไต ไม่พบพิษ ซึ่งสรุปได้ว่า punicalagin ไม่เป็นพิษ เมื่อทดลองในระยะสั้น (50) 5.2 พิษต่อตับ เมื่อฉีดสารสกัดจากเปลือกผลส่วนที่มี gallotannin ความเข้มข้น 0.5% เข้าช่องท้องหนูถีบจักร วันละ 20 มล./กก. เป็นเวลา 2 วัน เมื่อตรวจหนูวันที่ 3, 5 และ 9 วัน หลังจากให้สารสกัด พบว่าตับถูกทำลายอย่างรุนแรง (1) 5.3 ฤทธิ์ก่อกลายพันธุ์ สารสกัดเอทานอลจากใบและลำต้น ความเข้มข้น 530 มคก./มล. มีฤทธิ์ก่อกลายพันธุ์ต่อเชื้อ Salmonella typhimurium T1530 (6) 5.4 พิษต่อระบบสืบพันธุ์ สารสกัด 50% เอทานอลจากส่วนเหนือดิน ความเข้มข้น 2% ไม่มีฤทธิ์ฆ่าเชื้ออสุจิหรือทำให้น้ำอสุจิจับตัวเป็นก้อน (4) เปลือกผลทับทิม ขนาด 18 ก./กก. มีฤทธิ์คุมกำเนิด เมื่อผสมในอาหารให้หนูตะเภาและหนูขาวทั้ง 2 เพศกิน (51) นอกจากนี้พบว่า สารสกัดด้วยน้ำร้อน ไม่ระบุส่วนสกัดและขนาดที่ให้ มีฤทธิ์คุมกำเนิดในหนูขาวเพศเมียเช่นกัน (52) ขณะที่สารสกัด 95% เอทานอลจากผล ขนาด 200 มก./กก. ไม่มีฤทธิ์ (53) สารสกัด 95% เอทานอลจากผล (53) และสารสกัด 100% เอทานอลจากราก ขนาด 200 มก./กก. (54) ไม่ทำให้หนูขาวที่ตั้งท้องแท้ง เมื่อให้หนูกินสารสกัดดังกล่าว สารสกัด 95% เอทานอลจากผล (53) สารสกัดอะซีโตน สารสกัดเมทานอล สารสกัด 50% เอทานอลจากทั้งต้น (55) ขนาด 200 มก./กก. และสารสกัดอะซีโตน สารสกัดด้วยน้ำร้อน สารสกัดเมทานอลจากราก ขนาด 150 มก./กก. (56) ไม่เป็นพิษต่อตัวอ่อนของหนูขาว มีรายงานว่าสารสกัดน้ำและสารสกัดเมทานอล มีผลยับยั้งการฝังตัวของตัวอ่อนในหนูขาว (57) เมื่อให้สารสกัด 95% เอทานอลขนาด 1.82 ก./กก. ทางกระเพาะอาหารแก่หนูขาว พบว่ามีผลยับยั้งการฝังตัวของตัวอ่อนเช่นกัน (58) ขณะที่เมื่อฉีดสารสกัดจากผล ไม่ระบุขนาดที่ให้เข้าช่องท้องหนูขาวเพศเมีย (59) และให้หนูกินสารสกัดเอทานอล ขนาด 200 มก./กก. (54) และให้สารสกัดบิวทานอล สารสกัดน้ำจากผล ขนาด 1.82 ก./กก. ทางกระเพาะอาหารแก่หนูขาว (58) พบว่าไม่มีผล 5.5 ทำให้แพ้ มีรายงานการแพ้ในคนที่รับประทานผลสดของทับทิม โดยจะเกิดการบวมที่ลิ้น (tongue angioedema) (60) นอกจากนี้ยังมีรายงานว่าเด็กที่รับประทานเมล็ดทับทิม จะเกิดอาการหอบหืดชนิดที่ขึ้นกับ IgE (IgE-dependent ashmatic) เมื่อทดสอบการแพ้ทางผิวหนังด้วยวิธี prick-by-prick โดยใช้ผลสด พบว่าให้ผลบวก และผลการทดสอบด้วยวิธี RAST (Radio Allergo Sorbent) มีค่าเท่ากับ 0.8 PRU/มล. (61) การใช้ทับทิมรักษาอาการท้องเสีย 1. เปลือกทับทิมต้มกับน้ำเดือด ให้เด็กดื่มครั้งละ 1-2 ช้อนชา ทุก 4 ชั่วโมง และ 1 ช้อนโต๊ะ สำหรับผู้ใหญ่ (62) 2. ใช้เปลือกแห้งฝนน้ำรับประทาน (63) เอกสารอ้างอิง 1. Anon. Studies on the toxic effects of certain burn escharotic herbs. Chung-Hua Hsueh Tsa Chih (New Ser) 1978; 4: 388. 2. Martindale: The extra pharmacopocia. Reynolds JEF; ed. London: The Pharmaceutical Press 1989, p.779. 3. Aynehchi Y, Salehi Sormaghi MH, Shirudi M, Souri E. Screening of Iranian plants for antimicrobial activity. Acta Pharm Suecica 1982;19(4):303-8. 4. Misas CAJ, Hernandez NMR, Abraham AML. Contribution to the biological evaluation of Cuban plants. IV. Rev Cub Med Trop 1979;31(1):29-35. 5. Nimri LF, Meqdam MM, Alkofahi A. Antibacterial activity of Jordanian medicinal plants. Pharmaceutical Biol 1999;37(3):196-201. 6. Alkofahi A, Batshoun R, Owais W, Najib N. Biological activity of some Jordanian medicinal plant extracts. Part II. Fitoterapia 1997;68(2):163-82. 7. Collier WA, Van de Piji L. The antibiotic action of plants, especially the higher plants, with results with Indonesian plants. Chron Nat 1949;105:8. 8. Gritsanapan W, Chulasiri M. A preliminary study of antidiarrhreal plants: I, antibacterial acitivity. Mahidol J Pharm Sci 1983;10(4):199-23. 9. Anesini C, Perez C. Screening of plants used in Argentine folk medicine for antimicrobial activity. J Ethnopharmacol 1993;39(2):119-28. 10. Perez C, Anesini C. In vitro antibacterial activity of Argentine folk medicinal plants against Salmonella typhi. J Ethnopharmacol 1994;44:41-6. 11. Adamu HM, Abayeh OJ, Agho MO, et al. An ethnobotanical survey of Bauchi state herbal plants and their antimicrobial activity. J Ethnopharmacol 2005;99:1-4. 12. Desta B. Ethiopian traditional herbal drugs. Part II: Antimicrobial activity of 63 medicinal plants. J Ethnopharmacol 1993;39(2):129-39. 13. Fabiola BH, Greisiele LP, Neviton RS, Diogenes, Aparicio GC, Celso VN, Benedito PDF. Screening of some plants used in the Brazilian folk medicine for the treatment of infectious diseases. Mem Inst Oswaldo Cruz 2002;97(7):1027-31. 14. Melendez PA, Capriles VA. Antibacterial properties of tropical plants from Puerto Rico. Phytomedicine 2006;13:272-6. 15. Braga LC. Shupp JW, Cummings C, et al. Pomegranate extract inhibits Staphylococcus aureus growth and subsequent enterotoxin production. J Ethnopharmacol 2005;96:335-9. 16. Guevara JM, Chumpitez J, Valencia E. The in vitro action of plants on Vibrio cholerae. Rev Gastroenterol Peru 1994;14(1):27-31. 17. Alkofahi A, Masaadeh H, Al-Khalil S. Antimicrobial evaluation of some plant extracts of traditional medicine of Jordan. Alex J Pharm Sci 1996;10(2):123-6. 18. Naovi SAH, Khan MSY, Vohora SB. Anti-bacterial, anti-fungal and anthelmintic investigations on Indian medicinal plants. Fitoterapia 1991;62(3):221-8. 19. Alanis AD, Calzada F, Cervantes JA, Torres J, Ceballos GM. Antibacterial properties of some plants used in Mexican traditional medicine for the treatment of gastrointestinal disorders. J Ethnopharmacol 2005;100:153-7. 20. มาลิน จุลศิริ. ยาเตรียมสมุนไพรเพื่อรักษาโรคติดเชื้อและการติดเชื้อและการอักเสบ : การศึกษาในห้องปฏิบัติการ. การสัมมนาเรื่อง สมุนไพรไทย : อาหาร ยา สารกำจัดศัตรูพืชและการส่งออก, กรุงเทพฯ, 2 กันยายน 2547. 21. ตรีชฎา ศิริรักษ์ ถนอมจิต สุภาวิตา กานดา ปานทอง ศุภยางค์ วรวุฒิคุณชัย. ฤทธิ์ของสารสกัดหยาบจากเปลือกผลทับทิม (Punica granatum L.) ต่อการยับยั้งเชื้อก่อโรคกลุ่ม Gram-negative bacilli. ว สงขลานครินทร์ วทท 2548;27(suppl.2):535-44. 22. ศุภยางค์ วรวุฒิคุณชัย และ หลิน กิจพิพิธ. ฤทธิ์ต้านเชื้อของสารสกัดสมุนไพรไทยต่อ clinical isolates ของ methicillin-resistant Staphylococcus aureus. ว สงขลานครินทร์ วทท 2548;27(suppl.2):525-34. 23. สุรศักดิ์ ลิ้มสุวรรณ ศิลาวรรณ วรรณมณี ศุภยางค์ วรวุฒิคุณชัย. ฤทธิ์ของสมุนไพรไทยต่อการเกาะกลุ่มของ Escherichia coli O157:H7. ว สงขลานครินทร์ วทท 2548;27(suppl.2):545-54. 24. มาลิน จุลศิริ และคณะ. สารสกัดจากพืชเพื่อแก้โรคท้องร่วง ท้องเดิน. รวมบทคัดย่องานวิจัยการแพทย์แผนไทยและทิศทางการวิจัยในอนาคต สถาบันการแพทย์แผนไทย, 2543:186. 25. Chulasiri M, Temsiririrkkul R, Boonchai S, Saralamp P, Pimsan N, Lohakarn P, Noonal A. A water soluble component with antimicrobial activity from pomegranate rind: antimicrobial potency and stability study. Mahidol J Pharm Sci 1995;22(1):1-7. 26. Chulasiri M. A water soluble component with antimicrobial activity from pomegranate rind: an ingredient in an antiseptic liquid soap. Thai J Phytopharm 1997;4(1):25-30. 27. Sirotamarat S. Potential of medicinal plants and herbal tea products for antibacterial activity against diarrheal bacteria. Thai J Pharm Sci 2005;29(suppl.):82. 28. Navarro V, Villarreal ML, Rojas G, Lozoya X. Antimicrobial evaluation of some plants used in Mexican traditional medicine for the treatment of infectious diseases. J Ethnopharmacol 1996;53(3):143-7. 29. Iqbal A, Arina ZB. Antimicrobial and phytochemical studies on 45 Indian medicinal plants against multi-drug resistant human pathogens. J Ethnopharmacol 2001;74:113-23. 30. Avirutnant W, Pongpan A. The antimicrobial activity of some Thai flowers and plants. Mahidol J Pharm Sci 1983;10(3):81-6. 31. สุรีย์ ประเสริฐสุข มรกต สุกโชติรัตน์. ผลของสารสกัดจากพืชสมุนไพรบางชนิดที่มีต่อการเจริญของแบคทีเรียที่ทำให้เกิดโรคบิด. การประชุมวิชาการวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย ครั้งที่ 12, กรุงเทพฯ, 20-22 ตุลาคม 2529:344-5. 32. Chansakoaw S, Yosprasit K, Tharavichitkul, Leelaporanpisid P. Topical antibacterial formulation from extract of Punica granatum. The Sixth JSPS-NRCT Joint Seminar : Recent advances in natural medicine research, Bangkok, Thailand, 2-4 Dec 2003. 33. กัลยา เจือจันทร์ จิโรจ ศศิปรียจันทร์ นันทวัน บุณยะประภัศร. ค่าความเข้มข้นต่ำสุดที่ฆ่าทำลายเชื้อของสารสกัดเปลือกผลทับทิม (Punica granatum L.) ต่อเชื้อ Escherichia coli ที่แยกได้จากไก่. วารสารสัตวแพทยศาสตร์ มข. 2548;15(2):1-7. 34. กัลยา เจือจันทร์ จิโรจ ศศิปรียจันทร์ นันทวัน บุณยะประภัศร. ผลของสารสกัดเปลือกผลทับทิมต่อเชื้อ Salmonella spp.ที่แยกได้จากไก่ : ค่าความเข้มข้นต่ำสุดที่ฆ่าทำลายเชื้อ. การประชุมวิชาการสมุนไพรไทย : โอกาสและทางเลือกใหม่ของการผลิตสัตว์, กรุงเทพฯ, 15-16 มกราคม 2547:48-51. 35. จารุวรรณ สุ่มมาตย์. องค์ประกอบทางเคมีและฤทธิ์ของสารสกัดจากเปลือกทับทิมต่อเชื้อแบคทีเรียที่ก่อโรคในระบบทางเดินอาหาร. รายงานการวิจัยสำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ 2542. 36. Chansakoaw S, Leelapornpisid P, Tharavichitkul P, Yosprasit K. Antibacterial activity of Thai medicinal plants extracts on the skin infectious microorganisms. The 3rd World Congress on Medicinal Plant and Aromatic Plants for Human Welfare, 3-7 Feb 2003, Chiang Mai, Thailand. 37. Machado TDB, Leal ICR, Amaral ACF, et al. Antimicrobial ellagitannin of Punica granatum fruits. Journal of the Brazilian Chemical Society 2002;13(5):606-10. 38. Machado TB, Pinto AV, Leal IC, Silva MG, Amaral AC, Kuster RM, Netto-dosSantos KR. In vitro activity of Brazilian medicinal plants, naturally occurring naphthoquinones and their analogues, against methicillin-resistant Staphylococcus aureus. Int J Antimicrob Agents 2003;21(3):279-84. 39. Pillai NR. Anti-diarrhoeal activity of Punica granatum in experimental animals. Int J Pharmacog 1992;30(3):201-4. 40. วันชัย ไอรารัตน์ วีรพล คู่คงวิริยพันธ์ จินตนา สัตยาศัย. การศึกษาฤทธิ์ต้านอาการท้องร่วงของน้ำสกัดใบฝรั่งและเปลือกผลทับทิมตากแห้งในสัตว์ทดลอง. ศรีนครินทร์เวชสาร 2003; 15(1):3-11. 41. Pallavi B, Subhash B. Gastrointestinal effects of Mebaridâ, an ayuravedic formulation in experimental animals. J Ethnopharmacol 2003;86:173-6. 42. Das AK, P Mandalk SC, Banerjee SK, Sinha S, Das J, Saha BP, Palm M. Studies on antidiarrhoeal activity of Punica granatum seed extract in rats. J Ethnopharmacol 1999;68(1/3):205-8. 43. Zheng YZ, Zhang N. Treatment of 305 cases of infantile diarrhea with kexieding capsule. Fujian J Trad Chin Med 1988;19(3):13-4. 44. Dhawan BN, Patnaik GK, Rastogi RP, Singh KK, Tandos JS. Screening of Indian plants for biological activity. VI. Indian J Exp Biol 1977;15:208-19. 45. Desta B. Ethiopian traditional herbal drugs. Part I: Studies on the toxicity and therapeutic activity of local taenicidal medications. J Ethnopharmacol 1995;45(1): 27-33. 46. Squillace G. Experimental chrome intoxication from tannic acid. Cat Boll Soc Med Cher Catania 1955;23:272-4. 47. Singh SP, Lal MB. Toxic effect of Punica granatum fruit skin on the house sparrow (Passer domesticus Linn.). J Sci Res Plants Med 1980;1(3-4):15-7. 48. Jafri MA, Aslam M, Javed K, Singh S. Effect of Punica granatum Linn. (flowers) on blood glucose level in normal and alloxan-induced diabetic rats. J Ethnopharmacol 2000;70(3):309-14. 49. Vidal A, Fallarero A, Pena BR, Medina ME, Gra B, Rivera F, Gutierrez y, Vuorela PM. Studies on the toxicity of Punica granatum L. (Punicaceae) whole fruit extracts. J Ethnopharmacol 2003;89(2-3):295-300. 50. Cerda B, Ceron JJ, Tomas-Baeberan FA, Espin JC. Repeated oral administration of high doses of the pomegranate ellagitannin punicalagin to rats for 37 days is not toxic. J Agr Food Chem 2003;21(11):3493. 51. Gujral ML, Varma DR, Sareen KN. Oral contraceptives. Part I. Preliminary observations on the antifertility effect of some indigenous drugs. Indian J Med Res 1960;48:46-51. 52. Prakash AO. Biological evaluation of some medicinal plant extracts for contraceptive efficacy. Contraceptive Delivery Systems 1984;5(3):9-10. 53. Prakash A, Mathur R. Screening of Indian plants for antifertility activity. Indian J Exp Biol 1976;14:623-6. 54. Runnebaum B, Rabe T, Kiesel L, Prakash AO. Biological evaluation of some medicinal plant extracts for contraceptive efficacy in females. Future aspects in contraception. Part 2. Female contraception. Boston:MTP Press, Ltd, 1984:115-28. 55. Prakash AO, Shukla S, Mathur S, Saxena V, Mathur R. Evaluation of some indigenous plants for anti-implantation activity in rats. Probe 1986;25(2):151-5. 56. Prakash AO. Potentialities of some indigenous plants for antifertility activity. Int J Crude Drug Res 1986;24(1):19-24. 57. Prakash AO, Saxena V, Shukla S, et al. Anti-implantation activity of some indigenous plants in rats. Acta Eur Ferti 1985;16(6):441-8. 58. Desta B. Ethiopian traditional herbal drugs. Part III: Antifertility activity of 70 medicinal plants. J Ethnopharmacol 1994;44(3):199-209. 59. Kamboj VP. A review of Indian medicinal plants with interceptive activity. Indian J Med Res 1988;4:336-55. 60. Igea JM, Cuesta J, Cuevas M. Adverse reaction to pomegranate ingestion. Allergy 1991;46(6):472-4. 61. Gaig P, Botey J, Gutierrez V, Pena M, Eseverri JL, Marin A. Allergy to pomegranate (Punica granatum). J Investig Allergol Clin Immunol 1992;2(4):216-8. 62. วีณา ศิลปอาชา. ตำรายาพื้นบ้าน. กรุงเทพฯ: โครงการสมุนไพรเพื่อการพึ่งตนเอง, 2529. 63. ก. กุลฑล. ตำรายาพื้นบ้าน. กรุงเทพฯ: ปรีชาการพิมพ์, 2524. ::ที่มา::http://www.medplant.mahidol.ac.th